Fundacja Perfact

Break Down Boundaries

Młodzież z niepełnosprawnością intelektualną, w tym osoba na wózku, razem z opiekunką przy laptopie

1. Cele projektu

Projekt został przygotowany z myślą o młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną, która jest szczególnie narażona na wykluczenie cyfrowe i społeczne. Dynamiczny rozwój sztucznej inteligencji sprawia, że umiejętność świadomego korzystania z nowych technologii staje się coraz ważniejsza w edukacji, komunikacji i codziennym funkcjonowaniu. Jednocześnie większość popularnych narzędzi cyfrowych nie jest projektowana z uwzględnieniem potrzeb osób mających trudności z czytaniem, rozumieniem złożonych komunikatów czy samodzielnym formułowaniem poleceń.

Diagnoza przeprowadzona przed rozpoczęciem projektu wśród 51 uczniów szkoły specjalnej pokazała skalę problemu. Ponad 75% badanych nigdy wcześniej nie korzystało z ChatGPT, prawie połowa nie spotkała się wcześniej z pojęciem sztucznej inteligencji, a większość miała bardzo ograniczoną wiedzę na temat fake newsów, ochrony danych czy sposobów bezpiecznego funkcjonowania w internecie.

Głównym celem projektu było więc zmniejszenie wykluczenia cyfrowego młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną poprzez rozwijanie praktycznych i bezpiecznych kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją.

Projekt koncentrował się w szczególności na:

Ważnym założeniem projektu było to, że technologia powinna być dostosowywana do człowieka, a nie człowiek do technologii. Dlatego wszystkie materiały opracowywano przy zastosowaniu prostego języka, krótkich instrukcji, elementów wizualnych, pracy krok po kroku, możliwości powtarzania ćwiczeń oraz indywidualnego wsparcia.

Projekt miał również bardzo silny wymiar włączenia społecznego. W międzynarodowej mobilności młodzieży uczestniczyły wyłącznie osoby z niepełnosprawnością intelektualną. Dla części uczestników był to pierwszy w życiu wyjazd zagraniczny. Projekt pokazał, że osoby ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi mogą nie tylko poznawać nowe technologie, ale także aktywnie uczestniczyć w projektach europejskich, współpracować międzynarodowo, podejmować decyzje i tworzyć własne rezultaty.

2. Zrealizowane działania

I. Mobilność trenerów młodzieżowych

Jednym z pierwszych kluczowych działań projektu było sześciodniowe międzynarodowe spotkanie trenerów młodzieżowych z Polski i Niemiec, które odbyło się w dniach 7–12 stycznia 2026 r. w Gdyni i Wejherowie.

W mobilności uczestniczyło 10 trenerów i specjalistów – po 5 osób z każdego kraju. Zespół został dobrany w taki sposób, aby połączyć kompetencje z zakresu pedagogiki specjalnej, pracy z młodzieżą, edukacji cyfrowej, cyberbezpieczeństwa i nowych technologii.

Mobilność miała przede wszystkim charakter diagnostyczny i warsztatowy. Trenerzy analizowali rzeczywiste potrzeby młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną oraz zastanawiali się, w jaki sposób można wprowadzać tę grupę w świat sztucznej inteligencji bez tworzenia kolejnych barier.

Program obejmował wizyty studyjne w placówkach edukacyjnych, w tym w Zespole Szkół Specjalnych nr 17 w Gdyni oraz Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym nr 2 w Gdyni. Trenerzy obserwowali zajęcia, rozmawiali z nauczycielami, pedagogami i terapeutami oraz analizowali sposoby wykorzystywania technologii w pracy z młodzieżą o specjalnych potrzebach edukacyjnych.

Dużą część programu poświęcono zagadnieniom dostępności. Zespół analizował m.in.:

Podczas spotkania odbyły się również warsztaty dotyczące AI i cyberbezpieczeństwa. Trenerzy analizowali możliwości i ograniczenia popularnych narzędzi sztucznej inteligencji, zagrożenia związane z błędnymi odpowiedziami AI, ochroną danych osobowych, oszustwami internetowymi i dezinformacją.

Jednym z najważniejszych rezultatów mobilności było rozpoczęcie prac koncepcyjnych nad KlarAI – specjalnym Asystentem AI przeznaczonym dla młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną. Trenerzy wspólnie określali jego funkcje, sposób komunikowania się z użytkownikiem, poziom trudności treści, mechanizmy bezpieczeństwa oraz zakres tematyczny przyszłych lekcji.

Równolegle rozpoczęto pracę nad skryptem i scenariuszami warsztatowymi. Zdefiniowano pięć najważniejszych obszarów edukacyjnych: pracę z tekstem, obrazem, muzyką i filmem, cyberbezpieczeństwo oraz krytyczne korzystanie z AI i rozpoznawanie fake newsów.

Mobilność trenerów stworzyła więc merytoryczny fundament całego projektu. Dzięki bezpośredniej obserwacji środowiska edukacji specjalnej materiały nie powstawały wyłącznie na podstawie wiedzy teoretycznej, lecz odpowiadały na rzeczywiste potrzeby młodych ludzi.

II. Warsztaty lokalne

Kolejnym etapem projektu było lokalne testowanie wypracowanych materiałów w Polsce i Niemczech.

Podstawową grupę testową stanowiło 16 nastolatków z niepełnosprawnością intelektualną – po 8 osób w każdym kraju. Po stronie polskiej działania prowadzono przede wszystkim we współpracy z Zespołem Szkół Specjalnych nr 17 w Gdyni.

Warsztaty miały podwójne zadanie. Z jednej strony rozwijały kompetencje cyfrowe młodzieży, a z drugiej pozwalały sprawdzić, czy opracowane materiały, instrukcje, ćwiczenia i rozwiązania zastosowane w KlarAI były rzeczywiście dostępne.

Zrealizowano pięć głównych obszarów warsztatowych.

Pierwszy dotyczył pracy z tekstem. Młodzież poznawała możliwości wykorzystania AI do tworzenia prostych historii i opowiadań. Uczestnicy wybierali bohaterów, miejsca akcji i podstawowe elementy historii, a następnie przy wsparciu trenera lub asystenta tworzyli własne teksty. Nie wymagano od wszystkich samodzielnego pisania rozbudowanych poleceń – uczestnicy mogli wybierać gotowe opcje, wskazywać obrazy lub dyktować swoje pomysły.

Uczennica z mikrofonem opowiada historię, a uczeń na wózku czyta; obok ilustracje smoka, zamku i robota

Drugi obszar obejmował pracę z obrazem. Młodzież tworzyła proste grafiki i kolaże, uczyła się opisywać, co chce zobaczyć na obrazie, wybierała kolory, postacie i elementy kompozycji. Dla wielu uczestników właśnie forma wizualna okazała się szczególnie atrakcyjnym sposobem poznawania możliwości sztucznej inteligencji.

Młodzież ogląda na ekranie obraz wygenerowany przez AI: psa w hełmie kosmicznym na deskorolce

Trzeci obszar dotyczył muzyki i filmu. Uczestnicy poznawali proste narzędzia umożliwiające tworzenie dźwięków, elementów muzycznych i materiałów audiowizualnych. Ważna była kreatywność, wspólna praca oraz możliwość zobaczenia bezpośredniego efektu własnych decyzji.

Młodzież tworzy muzykę i film z pomocą AI; wokół nuty i klaps filmowy

Czwarty blok obejmował cyberbezpieczeństwo. Młodzież uczyła się, czym są dane osobowe, dlaczego nie należy przekazywać ich obcym osobom, jak wygląda podejrzana wiadomość, czym jest phishing oraz jak reagować w sytuacji zagrożenia. Ćwiczenia opierano na prostych scenariuszach, obrazach i sytuacjach z życia codziennego.

Młodzież uczy się bezpieczeństwa w sieci; w tle sygnalizator świetlny, kłódka i tarcza ochronna na tablecie

Piąty moduł poświęcono rozpoznawaniu fake newsów i odpowiedzialnemu korzystaniu z AI. Uczestnicy poznawali jedną z najważniejszych zasad projektu: sztuczna inteligencja może pomagać, ale może również popełniać błędy. Młodzież uczyła się więc nie przyjmować każdej informacji bezkrytycznie, porównywać treści i w przypadku wątpliwości zwracać się do zaufanej osoby.

Uczeń w czapce detektywa z lupą sprawdza obraz latającego słonia; to przykład fałszywej treści

Podczas warsztatów testowano również KlarAI. Obserwowano, czy młodzież rozumie komunikaty, potrafi poruszać się po lekcjach, odpowiadać na pytania i korzystać z najważniejszych funkcji narzędzia. Informacje zwrotne uczestników i trenerów były później wykorzystywane do dalszego poprawiania rezultatu.

Szczególnie ważną wartością dodaną było rozszerzenie działań w Polsce. Dzięki bardzo dobrej współpracy ze szkołą materiały nie były wykorzystywane wyłącznie z podstawową ośmioosobową grupą projektową. W proces skalowania włączono łącznie 41 uczniów Zespołu Szkół Specjalnych nr 17 w Gdyni, reprezentujących ponad 8 klas.

Pozwoliło to sprawdzić rezultaty na dużo bardziej zróżnicowanej grupie i jednocześnie znacząco zwiększyło lokalny wpływ projektu.

III. Mobilność młodzieży o mniejszych szansach

Ostatnim i najbardziej kompleksowym działaniem edukacyjnym była sześciodniowa mobilność młodzieży w Niemczech, realizowana w dniach 11–16 maja 2026 r. w Bad Freienwalde i Berlinie.

Wzięło w niej udział 16 młodych osób z niepełnosprawnością intelektualną – po 8 uczestników z Polski i Niemiec. Byli to uczestnicy wcześniej zaangażowani w warsztaty lokalne, dlatego podczas mobilności mogli wykorzystać i utrwalić wcześniej zdobyte kompetencje.

Program został przygotowany w sposób zapewniający możliwie pełną dostępność. Stosowano prosty język, wizualizacje, krótkie polecenia, pracę w niewielkich grupach i indywidualne wsparcie. Tam, gdzie było to konieczne, młodzież korzystała ze wsparcia osoby towarzyszącej.

Pierwszy dzień poświęcono integracji. Młodzież brała udział w grach i ćwiczeniach polsko-niemieckich, warsztatach arteterapeutycznych z malowania koszulek oraz kreatywnych zajęciach z AI, podczas których tworzono awatary, logo i proste grafiki.

Drugiego dnia realizowano warsztaty „AI pomaga pisać”. Młodzież tworzyła krótkie historie w mieszanych grupach polsko-niemieckich. Następnie uczestnicy przygotowywali wspólny hymn mobilności, wykorzystując narzędzia AI do pracy z tekstem i muzyką. Dzień zakończono dostosowanym quizem Kahoot dotyczącym sztucznej inteligencji.

Trzeci dzień poświęcono komunikacji międzykulturowej i storytellingowi. Uczestnicy wzięli udział w grze miejskiej, zadaniach językowych oraz warsztatach tworzenia komiksów z wykorzystaniem AI. Wieczorem odbyło się spotkanie kulturowe dotyczące Brandenburgii i Kaszub.

Czwartego dnia grupa udała się do Berlina, gdzie uczestniczyła w warsztatach w Futurium dotyczących sztucznej inteligencji i technologii przyszłości. Następnie odbyły się zajęcia „AI w codziennym życiu” oraz warsztaty artystyczne, podczas których uczestnicy projektowali wzory z pomocą AI i przenosili je na materiały tekstylne.

Piątego dnia przeprowadzono zajęcia terenowe w ramach „ścieżki ekologicznej”, a następnie warsztaty poświęcone rozpoznawaniu fake newsów. Uczestnicy analizowali proste przykłady prawdziwych i fałszywych informacji, uczyli się zasad bezpiecznego korzystania z internetu i tworzyli wspólne materiały graficzne w Canvie.

Ostatni dzień obejmował wizytę edukacyjną w Deutsches Technikmuseum w Berlinie oraz zajęcia „Moja przyszłość z technologią”. Młodzież rozmawiała o zawodach przyszłości i możliwościach wykorzystania nowych technologii w codziennym funkcjonowaniu. Mobilność zakończyła prezentacja prac uczestników, wspólna ewaluacja i podsumowanie procesu uczenia się.

Wszyscy młodzi uczestnicy otrzymali certyfikaty potwierdzające udział oraz certyfikaty Youthpass. Były to dla nich pierwsze tego rodzaju europejskie dokumenty. Szczególnie ważne było to, że młodzież przy wsparciu trenerów i osób towarzyszących sama uczestniczyła w określaniu tego, czego się nauczyła.

Mobilność miała także bardzo silne znaczenie społeczne. Dla części polskich uczestników był to pierwszy wyjazd zagraniczny. Projekt zapewniał pełne finansowanie udziału, a osoby znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji ekonomicznej otrzymały również dodatkowe wsparcie na drobne wydatki.

Działanie pokazało w praktyce, że młodzież z niepełnosprawnością intelektualną może być aktywnym uczestnikiem projektów europejskich: podróżować, współpracować z rówieśnikami z innych krajów, korzystać z nowych technologii, podejmować decyzje i prezentować własne rezultaty.

3. Opracowane materiały edukacyjne

Jedną z największych wartości projektu było stworzenie trwałych materiałów, które mogą być wykorzystywane również po zakończeniu finansowania. Wszystkie najważniejsze rezultaty zostały przygotowane w trzech językach – polskim, niemieckim i angielskim – oraz udostępnione bezpłatnie.

KlarAI – dostępny asystent edukacyjny

Najważniejszym rezultatem cyfrowym projektu jest KlarAI – interaktywny asystent edukacyjny przygotowany specjalnie z myślą o młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną.

Nie jest to standardowy chatbot. KlarAI został zaprojektowany przede wszystkim jako narzędzie „AI uczące o AI”, czyli środowisko pozwalające w prosty i bezpieczny sposób poznawać sztuczną inteligencję i podstawy cyberbezpieczeństwa.

Narzędzie działa w przeglądarce internetowej i może być wykorzystywane na komputerze, tablecie, telefonie lub tablicy interaktywnej. Użytkownik nie musi zakładać konta.

KlarAI zawiera 12 krótkich lekcji podzielonych na dwa główne obszary.

Pierwszy moduł dotyczy sztucznej inteligencji. Uczestnik poznaje odpowiedzi na pytania:

Drugi moduł dotyczy bezpieczeństwa cyfrowego. Obejmuje m.in. dane osobowe, bezpieczne hasła, oszustwa internetowe oraz zasady właściwego reagowania na podejrzane lub niebezpieczne sytuacje.

Każda lekcja składa się z krótkich kroków. Na jednym ekranie znajduje się tylko jedna najważniejsza informacja lub jedno zadanie. Zastosowano krótkie zdania, proste słownictwo i powtarzalną strukturę.

KlarAI nie wprowadza limitów czasowych, nie karze użytkownika za błędną odpowiedź i pozwala wielokrotnie wracać do wcześniejszych treści. Zadbano także o odpowiednio duże elementy interfejsu, wysoki kontrast, możliwość obsługi z klawiatury, współpracę z czytnikami ekranu oraz funkcję odsłuchiwania treści.

Bardzo istotnym elementem są mechanizmy bezpieczeństwa. Asystent informuje użytkownika, że jest programem, a nie człowiekiem, odpowiada krótko i w prostym języku oraz ogranicza możliwość przekazywania danych osobowych. Nie udziela porad medycznych i prawnych oraz nie przechowuje treści rozmów użytkowników.

KlarAI jest dostępny bezpłatnie w trzech językach i może być wykorzystywany zarówno podczas zajęć prowadzonych przez nauczyciela lub trenera, jak i w pracy indywidualnej.

Skrypt dla trenerów i nauczycieli

Drugim najważniejszym rezultatem jest skrypt edukacyjny skierowany do trenerów młodzieżowych, nauczycieli, pedagogów specjalnych i innych osób pracujących z młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną.

Skrypt zawiera pięć obszarów warsztatowych:

  1. „Praca z tekstem – tworzenie prostych opowiadań z pomocą AI”;
  2. „Praca z obrazem – tworzenie prostych grafik z pomocą AI”;
  3. „Praca z muzyką i filmem – tworzenie prostych dźwięków i nagrań”;
  4. „Podstawy bezpieczeństwa cyfrowego – ochrona danych i bezpieczne korzystanie z internetu”;
  5. „Podstawy pracy z AI – sprawdzanie informacji i rozpoznawanie fake newsów”.

Każdy scenariusz został opracowany w taki sposób, aby trener mógł przeprowadzić zajęcia również z grupą o bardzo zróżnicowanym poziomie funkcjonowania.

Materiały zawierają uproszczone wyjaśnienia, przykłady, propozycje ćwiczeń indywidualnych i grupowych, elementy pracy wizualnej oraz rozwiązania umożliwiające udzielanie dodatkowego wsparcia osobom mającym trudności z samodzielnym czytaniem lub pisaniem.

Skrypt nie zakłada, że trener musi być specjalistą od programowania czy zaawansowanej sztucznej inteligencji. Jego rolą jest przede wszystkim stworzenie młodzieży bezpiecznej przestrzeni do eksperymentowania, uczenia się i podejmowania własnych decyzji.

Skrypt można pobrać bezpłatnie (PDF):

KlarAI jest dostępny pod adresem: klarai.perfact.pl